Varlığı Anlamlandıran İnsan, ‘Makinedeki Hayalet’in Peşinde - Bayoğlu Kına, Filiz (Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, 2024)
Felsefe tarihinde merkezi bir sorun olan zihin-beden ilişkisi, modern dönemde yeni bir biçimde Rene Descartes ile ortaya çıkar. Descartes ve ta-kipçilerinin zihin ve bedenin birbirine bağımlı iki cevher olduğu görüşü, sa-dece düşünürler arasında değil sıradan insanlar arasında da oldukça yay-gındır. Bu yaygınlığından dolayı Gilbert Ryle, bu görüşü “resmi öğreti” ola-rak adlandırarak, öğretinin “kategori hatası” adı verilen özel bir tür hata yaptığını söyler. Ona göre mantıksal türleri bakımından ayrılık gösteren kavramlar ya da ifadelerin birleştirilmesi yanlıştır. Descartesçı düalizmin, insan davranışlarının kökenlerinin maddi bir varlığa sahip olmayan tözde yattığını iddia etmesi, bu tür bir yanlışın kapalı bir biçimde işlenmesi üstüne kuruludur. Çalışmaları ile Kartezyen ikiliğin tabutuna son çiviyi çaktığı id-dia edilen Ryle’a göre felsefenin en önemli görevi, yanlış kurgu ve saçma teorilerin, bu teorilerde geçen dilsel deyimlerin sonucu olduğunu göstermek-tir. 1949’da yayımlanan The Concept of Mind adlı eseri bu düşüncesini açık-lama girişimidir ve felsefi bir sorunun hangi sorularla oluşturulup çözüldü-ğü üzerine olan ilk dönem yazılarının “gerçekten işleyen bir yöntem örne-ği”ne evrilmesidir. Ryle eserinde, zihinlere ilişkin yeni bilgiler vermek yerine, insanın zaten sahip olduğu bilgisinin “mantıksal coğrafyasını” düzeltme işine girişir. Kavram analizinden oluşan felsefi argüman anlayışına ulaşa-rak, anlamlı olanı anlamsızdan ayıracak bir ölçüt bulmaya çalışır. Bu çalış-ma Descartes’ın düalistik zihin teorisini Ryle’ın bakış açısından inceler ve resmi öğretiyi reddediş gerekçelerini ve önerilerini ortaya koyar. Ancak ça-lışma, Ryle’ın zihin alanını yetenekler ve davranışlarla sınırlandırdığı ve bu nedenle yaratıcı düşünme, nesnelerin bütünsel vizyonu ve sanatsal hayal gücü gibi daha yüksek zihin süreçlerini açıklayamadığı, sonucuna varır.