İbn Şâzân en-Nîsâbûrî’nin Sahâbe’ye Yönelttiği Tenkitlerin Değerlendirilmesi - Çimen, Abdullah (Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, 2025)
Şiî kelam ve fıkıh âlimi İbn Şâzân en-Nîsâbûrî (ö. 260/874), tefsir, ha-dis, fıkıh alanlarında eser yazmış ancak Şiî kelamcısı olarak tanınmıştır. Şîa’nın tarihi açısından büyük öneme sahip olan Hişâm b. Hakem’in fikirleri etrafında tezâhür eden kelam ekolünün önemli temsilcileri olan Yunus b. Abdurrahman ve Muhammed b. Halil es-Sekkâk’dan sonra halef olarak bu ekolü temsil etmiştir. İbn Şâzân en-Nîsâbûrî, yazdığı en önemli eseri olan el-Îzâh’ı, imâmeti savunmak, muhalif mezhep ve fırkalara reddiye amacıyla yazmış ancak sahâbeden pek çok kişinin isimlerini de sıralayarak tenkide tabi tutmuştur. İbn Şâzân en-Nîsâbûrî eserinde sahâbeden bazı kimseleri müstakil başlıklar altında zikrederek ağır ithamlarda bulunmuştur. İsimleri zikredilen sahâbîlerin mihne sürecinde tenkit edilen sahâbîler olması dikkat çekicidir. İbn Şâzân’ın başlıklar halinde sıralayarak tenkit ettiği sahâbîler: Hz. Muâviye, Talha ve Zübeyr, Abdullah b. Mes‘ûd, Huzeyfe b. el-Yemân, Ebû Hüreyre, Ebû Mûsâ el-Eş‘arî, Muğîre b. Şu‘be, Semüre b. Cündeb, Hâlid b. Urfuta, Abdullah b. Ömer, Hz. Âişe, Amr b. Âs ve Hakem b. Ebi’l-Âs’tır. Bu çalışma, İbn Şâzân’ın zikredilen sahâbîlere yönelttiği tenkitleri incelemeyi hedeflemiştir. Çalışmada İbn Şâzân’ın tenkitleri bağlamında değerlendirme-ler yapılmıştır. İbn Şâzân’ın burada isimleri verilen sahâbîleri eleştirmesinin merkezinde Hz. Ali-Hz. Muâviye arasındaki olayların olduğu görülmüştür. İbn Şâzân’a göre Hz.Ali’nin yanında yer almayan sahâbîlerin rivâyetlerinin de makbul olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca İbn Şâzân’ın sahâbeye tenkitlerinde aşırı derecede tarafgir bir yaklaşım sergilediği tespit edilmiştir.