Mu’tezile’nin Hatmü’n-Nübüvve Savunması: Kâdî Abdulcabbâr Örneği - İpek, Mikail (Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, 2021)
Nübüvvet müessesesi İslâm dininin en önemli inanç esaslarından biridir. Tarih boyunca bu makama birçok itiraz olmuştur. Bu itirazlardan bazıları doğrudan nübüvveti reddetmeye yönelik iken bazıları ise Hz. Peygamber’in risâletini hedef almıştır. Bunların dışında Hz. Peygamber’in nübüvvetini kabul etmekle birlikte, onun son peygamber olduğuna itiraz getiren birtakım ekol ve şahıslar olmuştur. Yahudiler, Mecûsiler, Hıristiyanlar, Şia’dan Gulât-Galiyye bunların başında gelmektedir. Öte yandan nübüvveti genel anlamda reddeden Hint kökenli Berâhime de “Hatmü’n-Nübüvve” anlayışını kabul etmemiştir. Burada “Hatmü’n-Nübüvve”yi tam olarak reddetmemekle birlikte, buna kapı aralayan, nübüvvetin velâyet yolu ile devam etmesinin imkân dâhilinde olduğunu ima eden bazı sûfîleri de zikretmekte fayda vardır. Kelâmcılar bu konuya önem vererek azami gayret sarf edip söz konusu itirazları uygun şekilde cevaplamıştır. Mu‘tezile’den Kâdî Abdulcabbâr da bu kelâmcılardan biridir. O el-Muğnî, Şerhu’l-usûli’l-hamse ve el-Muhtasar gibi eserlerinde bu konuya değinerek muarızların itirazlarını cevaplamaya çalışmıştır. Bu çalışmada öncelikle “Hatmü’n-Nübüvve” kavramını açıklanarak bu anlayışa yönelik itirazlar ortaya konulmuştur. Daha sonra Mu‘tezile’nin konuyu ele alış şekli ve müdafaası incelenmiştir. “Hatmü’n-Nübüvve” anlayışını kabul etmemek, Hz. Peygamber’den sonra da peygamber gelebileceğini kabul etmek anlamına gelmektedir. Bu da birtakım din tacirlerinin kötü niyetlerine ve yalancı peygamberlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermektedir. Ayrıca Şia menşeli olduğu bilinen Bâbîlik ve Bâhâîliğin, yine Hint coğrafyasında varlık gösteren Kâdıyânîliğin bu anlayışı kabul etmediği bilinmektedir. Bu çalışmanın amacı da Hz. Peygamber’in son peygamber olduğunu, Mu’tezilî bir bakış açısıyla, aklî ve naklî olarak ortaya koymaktır.