Yedi Harf Rivayetlerinin Söylem Analizi Yöntemiyle İncelenmesi - Abanoz, Süleyman; Kılıç, Süleyman (Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, 2025)
Bu çalışmada kıraat ilminin temel meselelerinden biri olan yedi harf (ahrufu’s-seb‘a) ile ilgili rivayetler “söylem analizi” tekniğiyle ele alınmıştır. Söylem analizi, söylemi içinde üretildiği sosyal ve psikolojik bağlamı ve etki-leyen tüm şartları göz önüne alarak algılamayı, yorumlamayı ve değerlen-dirmeyi hedefleyen nitel bir araştırma yöntemidir. Yedi harf olgusu kıraat ilminin temel problemlerinden birini oluşturmakta ve yedi harfin mahiyetiy-le alakalı birbirinden farklı görüşler bulunmaktadır. Bu çalışma, başta psiko-loji ve sosyal psikoloji olmak üzere sosyal bilimlerin çeşitli alanlarında son zamanlarda sıklıkla kullanılmaya başlanan “söylem analizi” yöntemiyle ve yedi harf konusuyla ilgili belli başlı rivayetlerle sınırlıdır. Bu yöntem saye-sinde söz konusu rivayetlerin değerlendirilmesinde psikoloji de devreye so-kulmuş olacak ve rivayetlerin yorumuna yeni bakış açısı kazandırılacaktır. Ulaşabildiğimiz kadarıyla bu yöntem Kur’ân-ı Kerim Okuma ve Kıraat İlmi alanında daha önce kullanılmamıştır. Söylem analizinin ilk defa kullanılmış olmasının ilgili alana katkı sağlayacağı umulmaktadır. Araştırma multi-disipliner bir çalışma olup başta kıraat olmak üzere çeşitli İslam bilimleri ve din psikolojisi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın, Temel İslam Bilimleri alanında rivayet merkezli yapılacak diğer çalışmalara kapı arala-yacağı ve fayda sağlayacağı da beklenmektedir. Yapılan söylem analizi so-nucunda anlaşılmaktadırki Hz. Muhammed (s.a.v.) ile Cebrâil arasında ge-çen diyaloğun aktarıldığı rivayetlerde Nebî, ümmetindeki okuma zorluğu çekeceğini düşündüğü kişiler için Cebrâil aracılığıyla Allah’tan ruhsat iste-miştir. Allah’ın verdiği bu ruhsat iki harften başlayarak yedi harfe ulaşmış-tır. Sahâbîler arasında geçen ve tartışmanın neticeye ulaşması adına Hz. Peygamber’e başvurulan diğer rivayetler ise kıraatte otorite bir sahâbî ile çok tanınmayan ve hatta ismi bile zikredilmeyen sahâbîlerin okuyuşları arasın-daki ihtilafı ele almaktadır. Kıraatte otorite olan sahâbînin yanlış olarak de-ğerlendirdiği okuyuş Hz. Peygamber’e aktarılmıştır. O, farklı okuyuşları yedi harf ruhsatı kapsamında değerlendirerek onaylamış ve bu konularda ihtilaf yaşamamaları hususunda onları uyarmıştır. Dolayısıyla bu rivayetler söylem analiziyle incelendiğinde yedi harf ruhsatının okuma kolaylığı getirdiği ve Hz. Peygamber zamanında yaşanan ihtilafların bu ruhsatla çözüldüğü an-laşılmaktadır. Kur’ân-ı Kerim’in çoğaltılmasına vesile olan süreçte yaşanan-lar da onun bu konuda gösterdiği titizliğin gerekliliğini göstermektedir.