et-Teshîl li ʿulûmi’t-Tenzîl Tefsiri Hakkında Yapılmış Akademik Araştırmalar: Bir Literatür İncelemesi -Türkiye, Arap ve Batı Dünyası Ölçeğinde- - Kaya, Mehmet (Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, 2026)
Bu çalışmada Endülüs Tefsir geleneğinin son temsilcilerinden biri olan İbn Cüzey el-Kelbî’nin (ö. 741/1340) et-Teshîl li ʿulûmi’t-Tenzîl adlı tefsiri hak-kında Türkiye, Arap dünyası ve Batı’da yapılmış akademik çalışmalar ince-lenmiştir. et-Teshîl dar hacimli bir tefsir olmasına rağmen çok yönlü bir eser olan et-Teshîl ilki Kur’an tarihi, Kur’an kavramları, Tefsirde tercih olgusu, Tef-sir literatürü ve belagat ilmi; diğeri ise garîb kelimeler hakkında kaleme aldığı iki mukaddimeye sahip olmasıyla öne çıkmaktadır. Çok yönlü bir âlim olan İbn Cüzey’in bu özelliği et-Teshîl’e de yansımış; eserde Kıraat, Fıkıh, Kur’an ilimleri, Mantık, Kelam ve Tasavvufa ilişkin yorumlar yapılmıştır. Eser kendi-sinden sonra kaleme alınmış çok sayıda tefsire kaynaklık etmiş olmasına rağ-men et-Teshîl hakkında sınırlı sayıda akademik çalışma yapılmıştır. Bununla birlikte özellikle son yıllarda eser hakkındaki akademik çalışmaların sayısında ciddi artış yaşandığı görülmektedir. et-Teshîl hakkında yapılan akademik ça-lışmaların çoğunda daha önce yapılmış çalışmalardan yeterince yararlanılma-dığı görülmektedir. Bu da araştırmacıların esere ilişkin literatür hakkında ye-terli bilgiye sahip olmamasından kaynaklanmaktadır. Bu durum yapılan ça-lışmaların bilimsel kalitesini ve kapsayıcılığını da etkilemektedir. Nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bu çalışmada İbn Cüzey’in et-Teshîl isimli tefsiri hakkında on yedi kitap, dört kitap bölümü, yetmiş beş ma-kale, altmış sekiz tez ve iki bildiri olmak üzere toplam yüz altmış yedi çalışma tespit edilmiştir. et-Teshîl tefsiri hakkında Türkiye’de, Arap dünyasında ve Batı’da bir ansiklopedi maddesine rastlanmamıştır. Bu çalışmaların çoğu Arap dünyasında yapılmış olup eser hakkında en az çalışma Batı’da yapılmıştır. Bu makalede İbn Cüzey’in et-Teshîl tefsiri hakkında yapılmış akademik çalışmalar hakkında veri sunarak eser hakkındaki sonraki çalışmalara ışık tutulması he-deflenmektedir.