The Swine Tax In The Ottoman Balkans: Fiscal Centralization, Tax Policy And Social Responses
Osmanlı Balkanlarında Canavar Resmi: Mali Merkezileşme, Vergi Politikası ve Toplumsal Tepkiler
This study examines the “swine tax” practised in the Ottoman Balkans through the perspective of fiscal centralisation, tax policy and social reactions. The research first outlines the role of the “swine tax" within the Ottoman fiscal system. In this context, the General Codices of the Ottoman Empire, legal regulations covering specific regions and the relevant literature have been examined. Subsequently, the reforms implemented during the reign of Mahmud II and the introduction of the “swine tax” within the process of fiscal centralisation are discussed. Alongside this information, the main framework of the article is constituted by the tax policies implemented in the 1857–1858 financial year. The progress made in commercial agriculture in the 19th-century Ottoman Empire presented an opportunity for pig farmers in the Balkans. Peasants who took advantage of these opportunities increased their economic gains by exporting the pigs they reared. Consequently, Ottoman officials altered their tax policies to increase the amount of tax collected. Alongside these increases, the shortcomings of the iltizam system progressively intensified the pressure on the villagers. In the context of these developments, this article does not merely assess the “swine tax” as a mere source of fiscal revenue, but rather highlights the repercussions of the Ottoman Empire’s fiscal policies in the provinces. Viewed from this perspective, this article aims to contribute to the literature on the economic and fiscal history of the Ottoman Empire.
Bu çalışma, Osmanlı Balkanlarında uygulanan canavar resmini mali merkezileşme, vergi politikası ve toplumsal tepkiler ekseninde ele almaktadır. Araştırmada öncelikle, canavar resminin Osmanlı Devleti’nin vergi uygulamalarındaki yeri belirtilmiştir. Bu kapsamda, Osmanlı Devleti’ndeki Umumi Kanunnameler, belirli bölgeleri kapsayan yasal düzenlemeler ve ilgili literatür incelenmiştir. Daha sonra, II. Mahmut döneminde gerçekleştirilen reformlar ve mali merkezileşme sürecinde canavar resminin ihdas edilmesi aktarılmıştır. Bu bilgilerle birlikte makalenin esas çerçevesini, 1857-1858 mali yılında uygulamaya konan vergi politikaları oluşturmaktadır. 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nde ilerleme kaydeden ticari tarım, Balkanlar’da domuz yetiştiricilerine bir fırsat penceresi sunmuştur. Bu olanaklardan yararlanan köylüler, yetiştirdikleri domuzları ihraç ederek ekonomik kazançlarını artırmışlardır. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti idarecileri, vergi politikalarında değişime giderek vergi miktarını artırmıştır. Belirtilen artışlar yanında iltizam sisteminde yaşanan olumsuzluklar köylüler üzerindeki baskıyı giderek artırmıştır. İfade edilen gelişmeler bağlamında bu makale, canavar resmini yalnızca bir mali gelir kalemi olarak değerlendirmemekte, Osmanlı Devleti mali politikalarının taşradaki yansımalarını ortaya koymaktadır. Bu bakımdan değerlendirildiğinde bu makalenin, Osmanlı Devleti iktisadi ve mali tarihi literatürüne katkıda bulunması amaçlanmaktadır.
Beydilli, Kemal. “Vak’a-i Hayriye”. TDV İslam Ansiklopedisi. 42/454-457. İstan-bul: TDV Yayınları, 2012.
BOA. A.]MKT.MHM., 174/1, 26 Aralık 1859 (1 Cemaziyelahir 1276).
BOA. A.]MKT.MHM., 235/15, 12 Eylül 1862 (7 Rebiülevvel 1278).
BOA. A.]MKT.NZD., 261/47, 13 Ağustos 1858 (3 Muharrem 1275).
BOA. A.]MKT.NZD., 380/52, 26 Kasım 1861 (23 Cemaziyelevvel 1278).
BOA. A.]MKT.UM.., 357/66, 30 Temmuz 1859 (29 Zilhicce 1275).
BOA. A.]MKT.UM.., 486/64, 24 Temmuz 1861 (16 Muharrem 1278).
BOA. A.]MKT.UM.., 487/70, 29 Temmuz 1861 (21 Muharrem 1278).
BOA. A.]MKT.UM.., 499/74, 16 Eylül 1861 (11 Rebiülevvel 1278).
BOA. C..DH.., 100/4997, 20 Ocak 1849 (25 Safer 1265).
BOA. C..ML.., 125/5501, 5 Şubat 1839 (21 Zilkade 1254).
BOA. HAT, 541/26735, 28 Nisan 1835 (29 Zilhicce 1250).
BOA. HAT, 1287/49968, 28 Nisan 1835 (29 Zilhicce 1250).
BOA. HR.MKT., 284/43, 11 Nisan 1859 (8 Ramazan 1275).
BOA. HR.SYS., 1527/54, 31 Mart 1849 (7 Cemaziyelevvel 1265).
BOA. İ..DH.., 465/31049, 10 Aralık 1860 (26 Cemaziyelevvel 1277).
BOA. İ..MMS., 16/688, 14 Aralık 1859 (19 Cemaziyelevvel 1276).
BOA. İ.MMS., 23/994, 9 Ağustos 1861 (2 Safer 1278).
BOA. İ..MVL., 462/20823, 23 Şubat 1862 (23 Şaban 1278).
BOA. İ..MVL., 463/20879, 4 Mart 1862 (3 Ramazan 1278).
BOA. İ..MVL., 469/21276, 11 Nisan 1862 (11 Şevval 1278).
BOA. İ..MVL., 469/21276, 15 Temmuz 1862 (17 Muharrem 1279).
BOA. İ..MVL., 469/21276, 22 Temmuz 1862 (24 Muharrem 1279).
BOA. İ..MVL., 472/21398, 13 Ağustos 1862 (16 Safer 1279).
BOA. İ..MVL., 504/22806, 7 Mart 1864 (28 Ramazan 1280).
BOA. MVL, 907/22, 29 Ekim 1859 (3 Rebiülahir 1276).
BOA. MVL, 915/6, 10 Temmuz 1860 (21 Zilhicce 1276).
BOA. MVL., 946/28, 8 Nisan 1862 (24 Muharrem 1279).
BOA. MVL, 976/6, 23 Aralık 1863 (12 Recep 1280).
BOA. ŞD., 245/25, 20 Ekim 1871 (5 Şaban 1288).
McGowan, Bruce. “Âyanlar Çağı 1699-1812”. çev. Ayşe Berktay. Osmanlı İmpa-ratorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi. ed. Halil İnalcık vd. 759-884. İstan-bul: Eren Yayıncılık, 1. Basım, 2004.
Cezar, Yavuz. Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi. İstanbul: Alan Yayıncılık, 1986.
Erbaş, Ali. II. Mahmud Döneminde İşkodralı Mustafa Paşa İsyanı. İstanbul: İstan-bul Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
Eyicil, Ahmet - Kekil, Süleyman. “1830-1835 İşkodra İsyanı’nın Rumeli’ye Etki-si”. BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi 3/2 (2021), 160-176. https://doi.org/https://dx.doi.org/10.52735/bellek.1033382
Genç, Mehmet. “İltizam”. TDV İslam Ansiklopedisi. 22/154-158. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
İnalcık, Halil. “Cizye”. TDV İslam Ansiklopedisi. 8/45-48. İstanbul: TDV Yayın-ları, 1993.
Kazancıoğlu, Habibe. “Balkanlarda Bir Osmanlı Şehri: İşkodra (İskenderiye)”. Rumeli İslâm Araştırmaları Dergisi 13 (30 Nisan 2024), 9-30. https://dergipark.org.tr/tr/pub/rumeli/article/1463962
Kazıcı, Ziya. Osmanlı’da Vergi Sistemi. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2019.
Mazower, Mark. Bizans’ın Çöküşünden Günümüze Balkanlar. İstanbul: Alfa Ba-sım Yayım Dağıtım, 2. Basım, 2017.
Öner, Erdoğan. Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet Döneminde Malî İdare. An-kara: T.C. Maliye Bakanlığı Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, 2. Basım, 2005.
Özcan, Abdülkadir. “Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye”. TDV İslam Ansiklo-pedisi. 3/457-458. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
Özcan, Abdülkadir. “İâne”. TDV İslam Ansiklopedisi. 19/228-232. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
Öztürk, Yeter. XIX. Yüzyıl Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı Devleti’nde İçki ve Ya-sakları. Ordu: Ordu Üniversitesi, SBE, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
Palairet, Michael. Balkan Ekonomileri 1800-1914 Kalkınmasız Evrim. İstanbul: Sa-bancı Üniversitesi, 2000.
Pamuk, Şevket. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Mali Kurumların Evrimi:1500-1914”. Vergi Devletlerinin Yükselişi Alternatif Bir Dünya Tarihi. ed. Bartolo-me Yun-Casalilla vd. 383-416. İstanbul: Selenge Yayınları, 2022.
Pamuk, Şevket. Osmanlı İmparatorluğu’nda Paranın Tarihi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999.
Pamuk, Şevket. Osmanlı-Türkiye İktisadî Tarihi 1500-1914. İstanbul: İletişim Ya-yınları, 2005.
Sayın, Abdurrahman Vefik. Tekalif Kavaidi (Osmanlı Vergi Sistemi). Ankara: T.C. Maliye Bakanlığı, 1999.
Sûdî, Süleyman. Osmanlı Vergi Düzeni. haz. Mehmet Ali Ünal. Isparta, 1996.
Şener, Abdüllatif. Tanzimat Dönemi Osmanlı Vergi Sistemi. İstanbul: İşaret Ya-yınları, 1. Basım, 1990.
Tabakoğlu, Ahmet. Osmanlı Mâlî Tarihi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2016.
Tabakoğlu, Ahmet. “Tekâlif”. TDV İslam Ansiklopedisi. 40/336-337. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
Ünal, Mehmet Ali. “Hınzır Resmi”. TTK Ansiklopedik Türk Tarih Sözlüğü. Erişim 27 Temmuz 2026. https://sozluk.ttk.gov.tr/detay/6293/H%C4%B1nz%C4%B1r%20Resmi
Yeşilyurt, Şahin. “Osmanlı Maliye Sisteminde Hınzır Vergisi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (Eylül 2022), 1075-1089. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2203697
Osmanlı Vergi Mevzuatı. Ankara: T.C. Maliye Bakanlığı Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, 1999.
Telif Hakkı (c) 2026 Dr. Cüneyt İpteş- Prof. Dr. Ahmet Tabakoğlu (Yazar)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
İndir
Makale Bilgileri
- Makale Türü Araştırma Makalesi
- Gönderildi Şubat 22, 2026
- Kabul Edildi Eylül 27, 2026
- Yayınlanmış Ekim 15, 2026
- Sayı Sayı 17 (2026)
- Bölüm Araştırma Makalesi
