Remarks on the Attribution of Kitāb al-Nāsikh wa-al-Mansūkh
Kitâbü’n-Nâsih ve’l-Mensûh’un Nispeti Üzerine Tespitler
The first publication in 2024 of Kitāb al-Nāsikh wa-l-Mansūkh, attributed to ʿAbd al-Raḥmān b. Mahdī (d. 198/813–14), one of the leading hadith scholars of the second century AH, represents a noteworthy development for the study of early hadith and Qurʾanic sciences literature. The work was critically edited on the basis of a single known manuscript of relatively late date, a circumstance that calls for caution regarding its attribution. Nevertheless, the fact that the work survives in only one late manuscript does not in itself invalidate its attribution. The central question is to what extent the attribution recorded in the manuscript is supported by the chain of transmission, bibliographical evidence, and the internal features of the text. This research note aims to evaluate the studies conducted on the work to date, to examine the indications supporting its attribution as well as the factors that call for caution, and to assess the extent to which its attribution to ʿAbd al-Raḥmān b. Mahdī can be defended. If the attribution is accepted as sound, the study also considers the significance of the work for the history of early hadith and Qurʾanic sciences literature.
Hicrî II. asrın önde gelen muhaddislerinden Abdurrahman b. Mehdî’ye (ö. 198/813-14) nispet edilen Kitâbü’n-Nâsih ve’l-Mensûh’un 2024 yılında ilk defa neşredilmesi, erken dönem hadis ve Kur’an ilimleri literatürü açısından dikkat çekici bir gelişmedir. Eserin bilinen tek ve geç tarihli bir nüshadan tahkik edilerek neşredilmiş olması, nispet konusunda ihtiyatı gerekli kılmaktadır. Bununla birlikte nüshanın tekliği ve geç tarihli oluşu, eserin nispetini kendiliğinden geçersiz kılmaz. Asıl mesele, yazmadaki nispet kaydının rivayet silsilesi, bibliyografik veriler ve metnin dâhilî özellikleri tarafından ne ölçüde desteklendiğidir. Bu araştırma notu, eser üzerine bugüne kadar yapılan çalışmaları değerlendirmeyi, nispeti destekleyen karineler ile ihtiyatı gerektiren hususları ana hatlarıyla incelemeyi ve eserin Abdurrahman b. Mehdî’ye aidiyetinin ne ölçüde savunulabilir olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nispetin sahih olması hâlinde ise eserin erken dönem hadis ve Kur’an ilimleri literatürü açısından taşıdığı önem ayrıca değerlendirilmektedir.
Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre. et-Târîhu'l-Evsat. thk. Mahmûd İbrahim Zâyid. 2 Cilt Halep/Kahire: Dârü'l-Va'y - Mektebetü Dâri't-Türâs, 1397/1977.
Çetiner, Bedreddin. "Ahkâmü'l-Kur'ân". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedi-si. 1/551-552. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1988.
İbn Hacer el-Askalânî, Ebü'l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed. Teh-zîbü't-Tehzîb. 12 Cilt. Haydarâbâd: Matbaatü Dâireti'l-Maârifi'n-Nizâmiyye, 1326.
İbn Mehdî, Abdurrahman b. Mehdî. Kitâbü'n-Nâsih ve'l-Mensûh an Abdurrahmân b. Mehdî, Rivâyetü Muhammed b. Vaddâh an Mûsâ b. Muâviye. thk. İyâd b. Abdüllatîf b. İbrahim el-Kaysî. İrbid: Dâru Rikâz, 2024.
İbn Mehdî, Abdurrahman b. Mehdî. en-Nâsih ve’l-Mensûh. thk. Îd Abdullah Ahmed es-Sayfî. İstanbul: Dâru’s-Semmân, 2026.
İbn Sa'd, Muhammed b. Sa'd b. Menî' ez-Zührî. et-Tabakâtü'l-Kübrâ. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü'l-Hâncî, 1421/2001.
Kaysî, İyâd b. Abdüllatîf b. İbrâhim. “Mukaddime”. Kitâbü’n-Nâsih ve’l-Mensûh an Abdirrahmân b. Mehdî: rivâyetü Muhammed b. Vaddâh an Mûsâ b. Muâviye. mlf. Abdurrahman b. Mehdî. 7-65. İrbid: Dâru Rikâz, 2024.
Merrî, Saîd. “Eserü'ş-Şöhre fî Sıhhati Nisbeti'l-Kütüb ilâ Musannifîhâ (Dirâse Hadîsiyye Tatbîkıyye)”. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi 8/1 (2022), 489-538.
Sayfî, Îd Abdullah - Hammâd, Nâfiz Hüseyin. “Kitâbü'n-Nâsih ve'l-Mensûh li'l-İmâm Abdurrahman b. Mehdî el-Mütevaffâ Sene 198h: Dirâse Tahlîliy-ye Vasfiyye Nakdiyye”. Mecelletü’l-Câmiati’l-İslâmiyye li’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye 31/4 (Ekim 2023), 146-181.
Türker, Ömer. “Mukātil b. Süleyman”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/134-136. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
Telif Hakkı (c) 2026 Mehmet Mücahit Gülyavşan (Yazar)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
İndir
Makale Bilgileri
- Makale Türü Araştırma Notu
- Gönderildi Temmuz 25, 2026
- Kabul Edildi Ekim 2, 2026
- Yayınlanmış Ekim 15, 2026
- Sayı Sayı 17 (2026)
- Bölüm Araştırma Notu
