Muhammed b. Ali es-Sabbân’ın Manzûmetu’s-Sabbân Adlı Eserinin Hadis Usûlü Açısından Değerlendirilmesi

Numerous independent works on the hadīth method have been written since the 2nd century of the Hijri, but most have not reached the present day. Rāmhurmuzī's (d. 360/971) al-Muhaddis al-fâsil is shown as the oldest hadīth work that has reached us. In this respect, Rāmhurmuzī was accepted as the first turning point. Most of the works in hadīth literature were written in prose style, and some of them were written in poetry. After that, many works in this field were written. Among these, the works of Hatib (d. 463/1071) and Ibn al-Salah (d. 643/1245) are essential as they are turning points. In addition to the prose works mentioned in the science of hadīth, some poetic works have been copyrighted since the 7th century. The poem of Ibn Farāḥ al-Isbīlī (d. 699/1300) was accepted as the first example of this type. After his work, scholars such as al-Huwayyi (d. 693/1294), al-ʻIrāqī (d. 806/1404), al-Bersensi ( d. 808/1406) and al-Suyūṭī (d. 911/1506) wrote al-Fīyah works. Apart from them, al-Firuzâbâdî (d. 817/1415), al-Shumūnnī (d. 821/1419), al-Tīlmisānī (d. 899) /1494), Rāḍī al-Dīn al-Ghazzī (d. 935/1529) and al-Beykûnî (d. 1080/1669) wrote shorter poetic works. The efforts to incorporate the Hadith method into poems accelerated in the seventh century of Hijri. While Ibn Farāḥ al-Isbīlī was the first representative of the works of verse hadith methodology, his last representatives were Muḥammad ibn ʻAlī al-Sabbān. Sabban's Manẓūmāh al-Ṣabbān, which was compiled after these works, is not only a summary of the previous ones but also a discussion of Ibn Farāḥ al-Isbīlī's Gharāmi Ṣaḥīḥ. For this reason, the analysis of this work, an essential poem on hadith methodology, is vital in terms of content and hadīth science. In this poem, Sabban wrote a poem about love and infatuation by following al-Isbili's method and using 44 hadīth terms such as Ṣaḥīḥ, Ḥasan, Ḍaʻīf. In this study, the Ḥadīth method concepts in Manẓūmāh al-Ṣabbān, which is a poetic hadīth methodology, were analyzed in terms of lexicon and terminology. The owner of the poem is Sabbān, one of the 18th-century scholars. Although Sabbān came to the fore with his linguistics, he created a poem using some hadīth method concepts. Sabbān's poetic hadīth work, named Manẓūmāh al-Ṣabbān, was evaluated in terms of hadīth science, and the concepts of hadīth methodology used in this poem were determined. Thus, the relationship between the lexical meaning of the hadith concepts and the lexical meaning of Ṣabbān has been examined, and his aim of writing a work in such a style has been determined by contacting the lexical meanings of the aforementioned concepts. The study is limited to the determination of hadīth method terms used in Manẓūmāh al-Ṣabbān, to reveal the relationship between related concepts and their lexical meanings and to explain Ṣabbān's purpose of writing the hadith method with such a method.

Hicrî ikinci asırdan itibaren hadis usûlüne dair müstakil eserler yazılmış, fakat bunların büyük kısmı günümüze intikâl etmemiştir. Bize ulaşan en eski hadis usûlü eseri olarak Râmhürmüzî’nin (ö. 360/971) el-Muhaddisu’l-fâsıl’ı gösterilmektedir. Bu bakımdan Râmhürmüzî birinci dönüm noktası kabul edilmiştir. Ondan sonra bu alanda birçok eser telif edilmiştir. Bunlar arasında Hatîb (ö. 463/1071) ve İbnü’s-Salâh’ın (ö. 643/1245) çalışmaları birer dönüm noktası olması itibarıyle ayrı bir öneme sahiptir. Hadis ilminde zikredilen mensûr eserlerin yanında, hicrî yedinci asırdan itibaren bazı manzûm eserler de telif edilmiştir. Hadis edebiyatındaki eserlerin büyük kısmı mensûr tarzda telif edilmiş, bir kısmı ise nazım hâlinde kaleme alınmıştır. İbn Ferah el-İşbilî’nin (ö. 699/1300) manzûmesi bu türün ilk örneği kabul edilmiş, onun çalışmasını el-Hüveyyi (ö. 693/1294), el-Irâkî (ö. 806/1404), el-Berşensî (ö. 808/1406) ve Suyûtî’nin (ö. 911/1506) Elfiyye’leri ile el-Fîrûzâbâdî (ö. 817/1415), eş-Şümunnî (ö. 821/1419), İbn Zekrî et-Tilimsânî (ö. 900/1494), Radiyüddîn el-Gazzî (ö. 935/1529) ve el-Beykûnî’nin (ö. 1080/1669) vecîz eserleri takip etmiştir. Hicrî yedinci asırla birlikte hadis usûlünü nazma dökme çalışmaları hızlanmıştır. Manzûm hadis usûlü eserlerinin ilk temsilcisi İbn Ferah el-İşbilî iken son temsilcileri arasında ise Muhammed b. Ali es-Sabbân bulunmaktadır. Bu eserlerden daha sonra telif edilen Sabbân’ın Manzûmetü’s-Sabbân adlı eseri, kendilerinden öncekilerin bir hülâsası olmasının yanı sıra İbn Ferah el-İşbilî’nin Garâmî sahîh’inin muârazasıdır. Bu sebeple hadis usûlüne dair önemli bir manzûme olan bu eserin muhtevâ ve hadis ilmi açısından tahlili önem arz etmektedir. Sabbân bu eserinde, el-İşbilî’nin yöntemini takip etmek suretiyle sahîh, hasen, zayıf gibi 44 hadis ıstılahını kullanarak aşk ve sevdaya dair manzûme yazmıştır. Bu çalışmada manzûm hadis usûlü eseri olan Manzûmetu’s-Sabbân adlı eserde yer alan hadis usûlü kavramları tespit edilmiş, lügat ve ıstılâh manaları açısından tahlil edilmiştir. Bu çalışmanın sahibi, mîlâdî 18. yüzyıl âlimlerinden Sabbân’dır. Sabbân daha çok dilciliğiyle ön plana çıkmış olsa da birtakım hadis usûlü kavramlarını kullanarak bir manzûme oluşturmuştur. Sabbân’ın Manzûmetu’s-Sabbân adlı hadis usûlü eserinin hadis ilmi açısından değerlendirilmesi yapılmış ve bu manzûmede yer verilen hadis usûlü kavramları tespit edilmiştir. Böylece Sabbân’ın hadis kavramlarının ıstılahi manası ile lügavî manası arasında nasıl bir ilişki kurduğu tetkik edilmiş ve söz konusu kavramların ıstılahi manalarıyla irtibat kurularak onun böyle bir üslupla eser yazma amacı tespit edilmiştir. Çalışma, Manzûmetu’s-Sabbân adlı eserde kullanılan hadis usûlü terimlerinin tespiti, ilgili kavramlar ile lügat manaları arasındaki ilişkinin ortaya konulması ve Sabbân’ın böyle bir yöntemle hadis usûlünü yazma amacının izahı ile sınırlandırılmıştır.