İslâmcı Dergilerde Muâviye Tartışmaları: Hakikat Yolu Örneği

Muʿāwiya b. Abū Sufyān, the founder of the Umayyad State, is one of the most discussed names in the history of Islam. In the historical process, there have been those who criticize Muʿāwiya as well as those who defended him. In these defenses and criticisms based on different justifications, it is seen that extreme views are sometimes put forward. As a result, a large literature has emerged on the Muʿāwiya debates. The Islamist journals published in the first years of the Republic did not remain ignorant of these discussions, which are still continuing today. However, the discussions in these journals about Muʿāwiya did not attract enough attention. One of the aforementioned journals, the journal Hakikat Yolu draws attention to the heavy criticisms of Yesilzade Mehmed Salih and Semseddin Yesil against those who defend Muʿāwiya. It is seen that there is a lively discussion created with mutual questions and answers around their writings. In this study, first of all, the chronological course of the Muʿāwiya debates based on the Journal of Hakikat Yolu will be discussed. Later, the historical aspect of the criticisms and claims in the debates will be evaluated in the seven articles that mention Muʿāwiya in the journal Hakikat Yolu, which has escalated the tension of the Muʿāwiya debates in Islamist journals. It should be said that the arguments used by the disputing parties in the defense and criticism of Muʿāwiya are open to debate. It is also understood that fabricated narrations are used from time to time in terms of historical authenticity.

Emevî Devleti’nin kurucusu Muâviye, İslâm tarihinde en çok tartışılan isimlerden biridir. Tarihî süreçte Muâviye’yi savunanlar olduğu gibi eleştirenler de olmuştur. Farklı gerekçelere dayanan bu müdafaa ve tenkitlerde zaman zaman aşırı görüşlerin ortaya konulduğu da görülmektedir. Bunun neticesinde Muâviye tartışmalarına dair geniş bir literatür ortaya çıkmıştır. Günümüzde de sürdürülen bu tartışmalardan, Cumhuriyetin ilk yıllarında yayınlanan İslâmcı dergiler de bigâne kal-mamışlardır. Ancak bu dergilerde yürütülen Muâviye özelindeki tartışmalar, yeterince ilgi görmemiştir. Söz konusu dergiler arasında yer alan Hakikat Yolu dergisinde Yeşilzâde Mehmed Sâlih ve Şemseddin Yeşil’in Muâviye ve Muâviye’yi savunanlara yönelik tenkit tonu ağır yazıları dikkat çekmektedir. Onların yazıları etrafında karşılıklı soru ve cevaplarla oluşturulan canlı bir tartışmanın varlığı görülmektedir. Bu çalışmada Hakikat Yolu dergisi merkezli Muâviye algısına odaklanılmaktadır. Söz konusu algı, yukarıda zikri geçen iki yazarın Muâviye ile ilgili kaleme aldıkları yedi yazısı üzerinden tespit edilmektedir. Çalışmanın temel amacı, İslâmcı dergilerde Muâviye tartışmalarının gerilim düzeyini tırmandıran Hakikat Yolu dergisindeki Muâviye ile ilgili yedi yazı özelinde tartışmalardaki eleştiri ve iddiaların tarihî yönü değerlendirmektir. Ulaşılan bulgular çerçevesinde tarafların Muâviye savunusu ve eleştirisinde kullandıkları argümanların tartışmaya açık olduğu söylenmelidir. Yine tarihî sıhhat değeri açısından zaman zaman uydurma rivayetlerin kullanıldığı da anlaşılmaktadır.