Talas Savaşı’nın Komutanı: Ziyâd b. Sâlih el-Huzâî

The ʿAbbāsids overthrew the Umayyads and came to power as a con-sequence of a systematic and secret propaganda activity that lasted for over 30 years. Many people contributed to the success of the revolution. Names such as Abū Salama al-Khallāl (d. 132/750), Sulaymān b. Kat̲h̲īr (d. 132/750), Abū Muslim al-Khurāsānī (d. 137/755) and ʿAbd Allāh b. ʿAlī (d. 147/764) can be given as examples. These individuals mentioned and others took on important duties in the new state. However, in the events that fol-lowed, the ʿAbbāsid dynasty eliminated these individuals for various rea-sons. This study examines the life of Ziyād b. Ṣāliḥ al-Khuzāʿī, who, like Abū Muslim and others, made significant contributions to the ʿAbbāsid re-volution, successfully fulfilled many duties, especially the command of the Battle of Talas, and was later killed. Afterwards, the fact that Ziyād b. Ṣāliḥ al-Khuzāʿī and Ziyād b. Ṣāliḥ al- Hārisī were confused in some studies and writings in the modern period is discussed and some evaluations are made. As a consequence of the research conducted, it can be said that Ziyād was killed as a victim of the rivalry between the ʿAbbāsid dynasty and Abū Mus-lim. Besides, it is emerged that the first Islamic historian to provide informa-tion about the Battle of Talas, in which Ziyād was the commander, was not Ibn Ṭayfūr (d. 280/893), as claimed especially in Turkish studies, but Fasawī (d. 277/890). There are records in Fasawī’s narration that the Turks joined the war on the Chinese side and that Ziyād b. Ṣāliḥ’s war strategy affected the outcome of the war. This shows that the claims that the Turks are never mentioned in Islamic historical sources and that the winner of the war was determined by the Karluks striking the Chinese army from behind should be re-evaluated.

Abbâsîler 30 yılı aşkın sistemli ve gizli bir propaganda faaliyeti sonu-cunda Emevîler’i yıkıp iktidara geldiler. İhtilalin başarıya ulaşmasında bir-çok kişinin katkısı oldu. Ebû Seleme el-Hallâl (öl. 132/750), Süleyman b. Kesîr (öl. 132/750), Ebû Müslim el-Horasânî (öl. 137/755) ve Abdullah b. Ali (öl. 147/764) gibi isimler bunlara örnek olarak verilebilir. Zikredilen bu şahıslar ve diğerleri yeni devlette önemli görevler aldılar. Fakat sonrasında gelişen olaylarda Abbâsî hanedanı zikredilen bu kişileri çeşitli gerekçelerle ortadan kaldırdı. Bu çalışmada Ebû Müslim ve diğerleri gibi Abbâsî ihtilaline önemli katkılarda bulunan, başta Talas Savaşı komutanlığı olmak üzere bir-çok görevi başarıyla yerine getiren ve sonrasında öldürülen Ziyâd b. Sâlih el-Huzâî’nin hayatı incelenmektedir. Sonrasında modern dönemdeki bazı çalışma ve yazılarda Ziyâd b. Sâlih el-Huzâî ile Ziyâd b. Sâlih el-Hârisî’nin birbiriyle karıştırılması vakıası ele alınmakta ve bazı değerlendirmeler ya-pılmaktadır. Yapılan araştırma neticesinde Ziyâd’ın Abbâsî hanedanı ile Ebû Müslim’in arasındaki rekabetin bir kurbanı olarak öldürüldüğü söyle-nebilir. Bunun yanında özellikle Türkçe araştırmalarda iddia edildiği gibi Ziyâd’ın komutanlığını yaptığı Talas Savaşı hakkında ilk bilgi veren İslâm tarihçisinin İbn Tayfûr (öl. 280/893) değil, Fesevî’nin (öl. 277/890) olduğu anlaşılmaktadır. Fesevî’nin rivayetinde Türklerin Çin tarafında savaşa ka-tıldığı ve Ziyâd b. Sâlih’in savaş stratejisinin savaşın sonucunu etkilediğine dair kayıtlar bulunmaktadır. Bu da İslâm tarihi kaynaklarında Türklerden hiç bahsedilmediği ve Karlukların Çin ordusunu arkadan vurmasıyla sava-şın galibinin belirlendiği iddialarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.