Cumhuriyet Türkiyesi’nde Kıraat Eğitimi: Karadeniz Kıraat Ekolü Örneği

Since the early periods of Islamic history, importance has been attached to the recitation of the Holy Qur'an in a correct and clear manner. As a ma-nifestation of this understanding, the Ottoman Empire also emphasized the education of the Holy Qur'an, built “dar al-qurra” to ensure that it was read in accordance with its principles, and trained many experts in this field. In the Republic of Turkey, which was established after the Ottoman Empire, the modernization of education had different consequences in the field of religious education, especially in the field of Qiraat education. At this stage, the Qiraat experts (qurra) who were trained in the Ottoman tradition and lived through the first period of the Republic performed a historical mission. They ensured the transmission of this science to the next generations wit-hout any interruption. Especially in the Black Sea region, a remarkable school emerged in terms of religious education in modern Turkey. The acti-vities of the scholars in the region made it possible to refer to them as the Black Sea Qiraat School. Therefore, the activities of the scholars of the region, their network of relations, and their contributions to the spread of the scien-ce of Qiraat should be analyzed holistically. This study introduces the Black Sea Qiraat School with its unique aspects based on the narratives of living witnesses and reveals the impact of the school in the field of Qiraat in gene-ral. The importance given by the local people to the activities of learning and memorising the Qur'an and the facilitating effect of the geographical conditions play an important role in the effective position of the region in the field of Qiraat. The Black Sea region has become a preferred centre for learning and memorising the Qur'an, not only for children from the region, but also for students from different regions.

İslam tarihinin ilk dönemlerinden itibaren Kur’ân-ı Kerîm’in sahih ve sarih bir şekilde okunmasına önem verilmiştir. Bu anlayışın bir tezahürü olarak Osmanlı Devleti’nde de Kur’ân-ı Kerîm eğitimine ağırlık verilmiş, onun esaslarına uygun okunmasını sağlamak üzere “dârülkurrâlar” inşa edilmiş ve bu sahada çok sayıda uzman yetiştirilmiştir. Osmanlı Devle-ti’nden sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde ise eğitimde moder-nizasyona gidilmesinin başta kıraat eğitimi olmak üzere dinî eğitim sahasın-da farklı sonuçları olmuştur. Bu aşamada Osmanlı geleneğinde yetişmiş ve Cumhuriyet’in ilk dönemini görmüş kıraat uzmanları (kurrâ) tarihsel bir misyon icra etmiştir. Onlar bu ilmin herhangi bir kesintiye uğramadan son-raki nesillere aktarımını sağlamışlardır. Özellikle Karadeniz Bölgesi’nde mo-dern Türkiye’deki din eğitimi açısından dikkat çekici bir ekol meydana gel-miştir. Bölgedeki âlimlerin faaliyetleri onlardan Karadeniz Kıraat Ekolü şek-linde bahsedilmesini mümkün kılmıştır. Bundan dolayı bölge âlimlerinin faaliyetleri, ilişki ağları ve kıraat ilminin yayılmasına katkıları bütüncül ola-rak incelenmelidir. Bunun bir sonucu olarak elinizdeki çalışma kendine has yönleriyle Karadeniz Kıraat Ekolünü, canlı tanıkların anlatımına dayanarak tanıtmakta ve ekolün genel olarak kıraat sahasındaki etkisini ortaya koyma-yı amaçlamaktadır. Bu bağlamda bölgenin kıraat sahasındaki etkin konu-munda yöre halkının Kur’an öğrenimi ve hâfızlık faaliyetlerine verdiği önemin ve coğrafî koşulların kolaylaştırıcı etkisinin büyük role sahip olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra Karadeniz sadece bölge halkından çocukların değil, farklı bölgelerden öğrencilerin de Kur’an öğrenip hâfızlık yapmak için tercih ettiği bir Kur’an eğitim merkezi olmuştur.