Yedi Harf Rivayetlerinin Söylem Analizi Yöntemiyle İncelenmesi

In this study, the narrations about the seven al-harf (al-ahruf al-sab‘a), which is one of the main issues of the science of Ḳirāʾa, are analyzed with the technique of “discourse analysis”. Discourse analysis is a qualitative re-search method that aims to perceive, interpret and evaluate discourse by taking into account the social and psychological context in which it is pro-duced and all the conditions that affect it. The phenomenon of the al-Ahruf al-Seb‘a constitutes one of the main problematics of the science of Ḳirāʾa and there are different opinions about what the seven al-harf’ are. This study is limited to the method of ‘discourse analysis’, which has recently been frequ-ently used in social sciences, especially in psychology and social psychology, and to the main narrations about the seven letters. Thanks to this method, psychology will also be brought into play in the evaluation of these rumors and a new perspective will be given to the interpretation of the rumors. As far as we can reach, this method has not been used before in the field of Qur’anic Reading and Ḳirāʾa. The research is a multi-disciplinary study and is important in terms of various Islamic sciences, especially Ḳirāʾa, and reli-gious psychology. It is also expected that this study will open the door to other narration-based studies in the field of Basic Islamic Sciences and will provide benefits. As a result of the discourse analysis, it is understood that in the narrations in which the dialogue between the Prophet Muhammad (PBUH) and the Gabriel, the Prophet asked for a permission from Allah through the Gabriel for those in his ummah who he thought would have difficulty in reading. This permission granted by Allah started from two let-ters and reached seven letters. In the narrations took place between the companions and the Prophet, there was a dispute between the recitations of a companion who was an authority in Ḳirāʾa and the recitations of compa-nions who were not well known and whose names were not even mentio-ned. The recitation that the companion who was an authority in Ḳirāʾa con-sidered to be wrong was transmitted to the Prophet. He evaluated the diffe-rent readings within the scope of the seven-letter permission and approved them and warned them not to dispute on these issues. Therefore, when the-se narrations are analyzed through discourse analysis, it is understood that the seven al-harf permission brought ease of reading and the disputes that occurred in the Prophets time were resolved with this permission. The events that took place during the process that led to the duplication of the Holy Quran also show the necessity of the meticulousness shown by the Prophet in this regard.

Bu çalışmada kıraat ilminin temel meselelerinden biri olan yedi harf (ahrufu’s-seb‘a) ile ilgili rivayetler “söylem analizi” tekniğiyle ele alınmıştır. Söylem analizi, söylemi içinde üretildiği sosyal ve psikolojik bağlamı ve etki-leyen tüm şartları göz önüne alarak algılamayı, yorumlamayı ve değerlen-dirmeyi hedefleyen nitel bir araştırma yöntemidir. Yedi harf olgusu kıraat ilminin temel problemlerinden birini oluşturmakta ve yedi harfin mahiyetiy-le alakalı birbirinden farklı görüşler bulunmaktadır. Bu çalışma, başta psiko-loji ve sosyal psikoloji olmak üzere sosyal bilimlerin çeşitli alanlarında son zamanlarda sıklıkla kullanılmaya başlanan “söylem analizi” yöntemiyle ve yedi harf konusuyla ilgili belli başlı rivayetlerle sınırlıdır. Bu yöntem saye-sinde söz konusu rivayetlerin değerlendirilmesinde psikoloji de devreye so-kulmuş olacak ve rivayetlerin yorumuna yeni bakış açısı kazandırılacaktır. Ulaşabildiğimiz kadarıyla bu yöntem Kur’ân-ı Kerim Okuma ve Kıraat İlmi alanında daha önce kullanılmamıştır. Söylem analizinin ilk defa kullanılmış olmasının ilgili alana katkı sağlayacağı umulmaktadır. Araştırma multi-disipliner bir çalışma olup başta kıraat olmak üzere çeşitli İslam bilimleri ve din psikolojisi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın, Temel İslam Bilimleri alanında rivayet merkezli yapılacak diğer çalışmalara kapı arala-yacağı ve fayda sağlayacağı da beklenmektedir. Yapılan söylem analizi so-nucunda anlaşılmaktadırki Hz. Muhammed (s.a.v.) ile Cebrâil arasında ge-çen diyaloğun aktarıldığı rivayetlerde Nebî, ümmetindeki okuma zorluğu çekeceğini düşündüğü kişiler için Cebrâil aracılığıyla Allah’tan ruhsat iste-miştir. Allah’ın verdiği bu ruhsat iki harften başlayarak yedi harfe ulaşmış-tır. Sahâbîler arasında geçen ve tartışmanın neticeye ulaşması adına Hz. Peygamber’e başvurulan diğer rivayetler ise kıraatte otorite bir sahâbî ile çok tanınmayan ve hatta ismi bile zikredilmeyen sahâbîlerin okuyuşları arasın-daki ihtilafı ele almaktadır. Kıraatte otorite olan sahâbînin yanlış olarak de-ğerlendirdiği okuyuş Hz. Peygamber’e aktarılmıştır. O, farklı okuyuşları yedi harf ruhsatı kapsamında değerlendirerek onaylamış ve bu konularda ihtilaf yaşamamaları hususunda onları uyarmıştır. Dolayısıyla bu rivayetler söylem analiziyle incelendiğinde yedi harf ruhsatının okuma kolaylığı getirdiği ve Hz. Peygamber zamanında yaşanan ihtilafların bu ruhsatla çözüldüğü an-laşılmaktadır. Kur’ân-ı Kerim’in çoğaltılmasına vesile olan süreçte yaşanan-lar da onun bu konuda gösterdiği titizliğin gerekliliğini göstermektedir.