Klasik Mantık Geleneğinde Kavramlar Arası Bağıntılar (İsferâyînî’ye Ait Risâle fî Nisebi’l-Erba‘a Örneği)

The relationships between concepts constitute the relationships related to the coating and truth values of the concepts. Coverage and truth relations of a concept with other concepts can only be explained and understood within propositional contexts. The process in which the relations between concepts are marked under a special title in the history of classical logic begins with the next logic tradition. However, it should be stated that these relations are proccessed in a scattered way in the texts that include conceptual logic in the previous logic tradition. Rising directly to the next logic tradition and indirectly to the privious logic tradition, the treatise that ise called Risāla fī nisab al-arbaa for Isfarāyīnī appears as a small but original text devoted to the relation between concepts. Although the treatise contains some evaluations and examples of concepts that may be controversial, its originality lies in its being an experimental study on the relations between concepts by deducting from the logic tradition, especially the next logic tradition accumulation. As a matter of fact, the fact that we enconter texts that are hidden in their original approaches in the works written after the founding names of classical logic science, leads to questioning of the general evaluation as “repetitive texts” about such texts. Because mainly the history of logic science consists of the rings of a chain that joins each other and extends to the present day. However, the view that some originalities are hidden within the rings of this chain may be the most accurate view that can be put forward for the history of classical logic. 

Kavramlar arası bağıntılar, kavramların kaplam ve doğruluk değerleriyle ilişkili bağıntıları oluşturmaktadır. Bir kavramın diğer kavramlarla kaplamsal ve doğruluk bağıntıları ancak önerme bağlamları içerisinde açık edilebilir ve anlaşılabilir. Klasik mantık tarihinde kavramlar arası bağıntıların özel bir başlık altında işlendiği süreç sonraki mantık geleneği ile başlamaktadır. Bununla birlikte bu bağıntıların önceki mantık geleneğinde kavram mantığına yer veren metinler içerisinde serpiştirilmiş şekilde işlendiğini de ifade etmek gerekir. Doğrudan sonraki mantık geleneğine dolaylı olarak da önceki mantık geleneğine yaslanan, Risâle fî Nisebi’l-Erba‘a adlı risale kavramlar arası bağıntıya hasredilmiş küçük fakat özgün tarafı olan bir metin olarak karşımıza çıkmaktadır. Risale, her ne kadar içerisinde tartışmaya açık hatta hatalı denebilecek kimi değerlendirmeler ve kavram örnekleri barındırsa da onun özgünlüğü, klasik mantık geleneği birikimden özellikle sonraki mantık geleneği birikiminden çıkarımda bulunarak kavramlar arası bağıntılara ilişkin bir deneme çalışması olmasında yatmaktadır. Doğrusu klasik mantık biliminin kurucu isimlerinden sonra kaleme alınan eserler içerisinde kimi zaman özgün yaklaşımları içerisinde saklı bulunduran metinlerle de karşılaşmamız, bu metinlere ilişkin “öncesinin tekrarı metinler” şeklindeki genel değerlendirmeyi sorgulamaya açmaktadır. Zira ağırlıklı olarak mantık biliminin tarihi birbirine eklemlenerek günümüze kadar uzanan bir zincirin halkalarından oluşmaktadır. Bununla birlikte bu zincirin halkaları içerisinde kimi özgünlüklerin saklı durduğu görüşü, klasik mantık tarihi adına ileri sürülebilecek en isabetli görüş olmalıdır.