Osmanlı Hukuk Sisteminde Yetimlerin Himayesi ve Maddi Haklarının Korunması -Kurumsal Süreç-

In Ottoman society, some practices were developed for the protection of orphans’ financial rights. These rights, which can be evaluated within the subjects of Islamic law, include the measures taken for the protection of or-phans’ assets. It is noticed that the measures taken are thoughtful and inno-vative solution methods. It is seen that these legal expansions were devel-oped through renewed regulations in the historical process. Establishments such as appointment of guardian, orphans’ money pouches, orphans fund chests and ministry of the orphans (directorate of orphans) and regulations published on this subject can be given as examples of these legal surveil-lance and regulations. The property transferred to orphans was protected through appointed guardians. Orphans pouches were the preservation and management of the orphans’ assets by the people who were appointed. Transactions regarding orphan goods were recorded and all relevant devel-opments were controlled. The funds of the orphans are the funds where properties belonging to the orphans are collected and the registered proper-ties are given to those who want them in accordance with the rules speci-fied in the relevant regulation. With these practices, orphan properties were being operated without losing value until orphans reached the age of major-ity. The income obtained from the orphans’ property through the process of “idâne” (lending transaction) was used for the care expenses of the or-phans. With this (idâne) application, it has undertaken the task of funding for people who need loan money. In addition to the precautions for the pro-tection of the property transferred to orphans, their moral care has not been neglected. In the Ottoman period, many institutions were established with the aim of protecting orphans, continuing their education, and providing vocational education. Today, it is seen that the number of orphans is at a considerable level due to war and natural disasters. Today, there are many examples that will make it possible to benefit from historical experience in the projects carried out for orphans.

Osmanlı toplumunda yetimlerin maddi haklarının korunması konusunda bazı uygulamalar geliştirilmiştir. İslam hukukunun konuları içerisinde değerlendirebilecek bu haklar yetimlerin mal varlıklarının korunması konusunda alınan tedbirleri içermektedir. Alınan önlemlerin üzerinde düşünülmüş yenilikçi çözüm usulleri olduğu fark edilir. Bu hukuki açılımların tarihi süreçte yenilenen düzenlemeler yoluyla geliştirildiği görülür. Bu hukuki gözetim ve düzenlemelere vasi tayini, eytam keseleri, eytam sandıkları ve eytam nezâreti gibi müesseseler ve bu konuda yayınlanan nizamnâmeler örnek olarak verilebilir. Yetimlere intikal eden mallar tayin edilen vasiler aracılığı korunurdu. Eytam keseleri tayin edilen vasiler aracılığı ile yetimlere ait mal varlığının korunarak işletilmesiydi. Yetim malları ile ilgili işlemler kayıt altına alınarak ilgili tüm gelişmeler kontrol edilmekteydi. Eytam sandıkları yetimlere ait mal varlıklarının biriktirildiği ve kayıt altına alınan malların ilgili nizamnamede belirtilen kurallar çerçevesinde borç isteyenlere verildiği fonlardır. Bu uygulamalar ile yetim malları değer kaybetmeksizin yetimler rüşt çağına gelinceye kadar işletilmekteydi. İdâne işlemiyle yetim malından elde edilen gelirler yetimlerin bakım masrafları için kullanılmıştır. İdâne uygulaması borç paraya ihtiyaç duyan insanlar için fon görevini üstlenmiştir. Yetimlere intikal eden malların korunmasına yönelik önlemlerin yanında onların manevi bakımları da ihmal edilmemiştir. Osmanlı döneminde yetimleri korumak, eğitimlerini devam ettirmek, meslek eğitimi kazandırmak gibi amaçlarla pek çok müessese kurulmuştur. Savaş, doğal afet vb. sebeplerle bugün de yetimlerin sayısının azımsanmayacak derecede olduğu görülmektedir. Günümüzde yetimlerle ilgili olarak yürütülen projelerde tarihi tecrüben yararlanmayı mümkün kılacak pek çok örnek yer almaktadır.